• 0
  • ۰
  • 12

تحلیل تاریخی نشانه های ظهور

این کتاب که پژوهشی است نقادانه درباره منابع و روایات مربوط به نشانه های ظهور امام زمان (عج)، جزو معدود مجموعه هایی است که به بررسی و نقد روایات نشانه های ظهور می پردازد.
نویسنده این کتاب به تجزیه و تحلیل منابع اصلی مسئله غیبت و ظهور امام زمان پرداخته و ضمن مرور نشانه های ظهور به بررسی صحت و سقم مندرجات آنها پرداخته است. بررسی اخبار و روایات مربوط به قتل نفس زکیه، خروج سفیانی، قیام سید حسنی و سید خراسانی و روایاتی مانند طلوع خورشید از سمت مغرب از اصلی ترین پی گیری های این کتاب محسوب می شود. ایشان همچنین درصدد ارائه نظریه های جدید و ایجاد چشم اندازی نو در این عرصه بوده و از منابع مهم و کهن نیز سود برده است.

کتاب حاضر از دو فصل کلی تشکیل شده است:
۱. کلیات
۲. نشانه های تاریخی ظهور


« تحلیل تاریخى نشانه‏هاى ظهور» اثر مصطفى صادقى، کاوشى است در باب نشانه ‏هاى تاریخى ظهور حضرت مهدى( عج) که این نشانه‏ها را با معیارهاى علمى تحلیل و بررسى مى‏کند.

 

تحلیل تاریخى نشانه ‏ها، نقد و بررسى منابع روایى موجود و پاسخ‏گویى به بسیارى از شبهات و پرسش‏ها، انگیزه تألیف بوده و کتاب به سفارش پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت( ع) نوشته شده است.

ساختار

کتاب با دو مقدمه از مؤلف در بیان انگیزه تألیف و برخى ویژگى‏هاى این اثر، آغاز شده است.

مباحث، مى‏کوشند تا با ژرف اندیشى در موضوع مهدویت و بررسى زمینه‏هاى پیدایش شبهه و پرسش، سستى شبهات اندیشه مهدویت را آشکارتر ساخته و با نگاهى منتقدانه درباره چهار منبع و نود و چهار حدیث از روایات علایم ظهور، به سه سؤال مهم پاسخ گوید:

۱. چه ارتباطى بین نشانه‏هاى ظهور و حوادث تاریخى وجود دارد؟

۲. آیا حوادث تاریخى که تصور مى‏شود از علایم ظهورند، واقعاً از نشانه‏هاى ظهور مى‏باشند؟

۳. آیا این روایات جعلى است؟

مجموع پاسخ به این سؤالات، در دو فصل و در قالب شانزده گفتار، ارائه شده است.

مؤلف از همه علامت‏هاى ظهور بحث نمى‏کند، بلکه آنچه احتمال مى‏رود در گذشته رخ داده باشد بررسى مى‏شود.

بررسى همه اخبار درباره یک نشانه، ارتباط آن با نشانه‏هاى دیگر، بحث از صحت و سقم روایت‏ها و تحلیل و نقد منابع آن‏ها، از ویژگى‏هاى خاص کتاب است.

از امتیازات این اثر مى‏توان به کتاب‏نامه، کتاب‏شناسى مختصر علایم ظهور و فهرست اعلام آن اشاره کرد که در پایان کتاب درج شده است.

گزارش محتوا

مؤلف معتقد است، بیشتر روایات مربوط به ظهور حضرت مهدى( عج) و نشانه‏هاى آن را باید در سه کتاب« الغیبه نعمانى»،« الغیبه شیخ طوسى» و« کمال الدین شیخ صدوق» و همچنین« الفتن ابن حماد» جستجو کرد.

بدین جهت و به دلیل ویژگى هر یک از این کتاب‏ها و تفاوت‏هایى که در اسلوب دارند، در فصل اول، گفتار اول، به بررسى مختصر این چهار کتاب پرداخته است.

نتیجه این بررسى چنین است که در سه کتاب اول، به دلیل وثاقت مؤلفان آن‏ها، جاى هیچ شک و شبهه‏اى نیست؛ اما کتاب ابن حماد، مملو از روایات جعلى بوده و حتى بسیارى از احادیث آن از نظر اهل سنت نیز قابل اعتماد نیست.

دوم، به بررسى راویاتى پرداخته که در اکثر سلسله اسناد روایات علایم ظهور وجود دارند.

این راویان عبارتند از:

احمد بن محمد بن محمد بن سعید معروف به« ابن عقده» که با بیش از چهل روایت بیشترین سهم را دارد، پس از او به ترتیب، على بن حسن بن فضال، على بن حمزه بطائنى و فرزندش حسن، جعفر بن محمد فزارى، عبیدالله بن موسى علوى، على بن احمد بندیجى و… کسانى‏اند که در سلسله اسناد واقع شده‏اند.

از آنجا که محور اصلى مباحث، نشانه‏هاى ظهور است، در سوم، به معناى علامت و نشانه اشاره شده و چون در روایات مربوط به این موضوع، واژگان دیگرى هم به کار رفته، بعد از پرداختن به مفهوم علامت، علامت در قرآن و حدیث، اقسام علامت و نشانه سمبلیک، توضیح داده شده است.

در چهارم، درباره تاریخچه بیان علائم ظهور حضرت مهدى( عج) در اسلام، در دو مقام بحث شده است:

۱- سیر بیان نشانه‏ها در کلام معصومان و صحابه.

۲- تاریخچه منابعى که این احادیث را گزارش کرده‏اند.

رسول اکرم( ص) و ائمه( ع)، شیعه و بلکه همه مسلمانان را با فرهنگ انتظار تربیت کرده و از غیبت و ظهور حضرت مهدى( عج) به عنوان منجى، سخن گفته‏اند. اما در طول تاریخ گروه‏هایى درباره مصداق این منجى، به انحراف کشیده شده و درباره افراد زیادى ادعاى مهدویت کرده‏اند که پنجم، از گروه‏هایى که چنین ادعاى درباره آن‏ها صورت گرفته، گفتگو کرده و هدف اصلى آن، آشنایى با عوامل و انگیزه‏هاى احتمالى جعل و تحریف در موضوع مهدویت است.

بیشتر مؤلفان در منابع خود، فهرستى از علائم ظهور ارائه نکرده و آن‏ها را در قالب روایت بیان کرده‏اند. مؤلف با اشاره به این که تنها منبع کهن و معتبرى که در کنار نقل روایات، لیستى از نشانه‏ها به دست داده، کتاب ارشاد شیخ مفد است، از این رو، کار او را در میان منابع متقدم و معتبر شیعه، استثناء دانسته و ششم را، به بیان فهرست ارائه شده توسط وى اختصاص داده است.

در برخى از منابع روایى، نشانه‏هاى ظهور، با علامت‏هاى نزدیک شدن قیامت آمیخته شده و لذا در هفتم، به مقایسه مواردى از این علائم که به« اشراط الساعه» نیز معروف شده‏اند، در منابع دو فرقه، پرداخته شده است.

فصل دوم در شش گفتار، به نقد و بررسى اخبار و روایات مربوط به خروج پرچم‏هایى پیش از ظهور، قتل نفس زکیه، خروج سفیانى، طلوع خورشید از غرب، قیام خراسانى و ظهور سید حسنى پرداخته که نتیجه آن چنین است:

۱- روایات مربوط به بیرون آمدن پرچم‏هاى سیاه از سمت مشرق و خراسان، دو دسته‏اند:

الف) بخشى پیش‏گویى قیام بنى عباس است که عباسیان پس از رسیدن به حکومت آن‏ها را جعل کرده‏اند.

ب) بخش دیگر که کلمه مهدى( ع) در آن‏ها وجود دارد، به دسته اول ارجاع و با آن تفسیر مى‏شوند، بنابراین« رایات سود»، نشانه ظهور مهدى( ع) نیست.

۲- از میان روایات مربوط به کشته شدن نفس زکیه، تنها چند خبر اهمیت دارند که تنها دو یا سه روایت آن قابل پذیرش‏اند. با این حال، احتمال کشته شدن انسانى پاک سیرت که مرگ او نشانه‏اى براى ظهور به شمار آید، منتفى نیست.

۳- مهم‏ترین نشانه‏اى که براى ظهور گفته مى‏شود، خروج سفیانى است و هر چند ابهام‏هاى مربوط به دخالت امویان و عباسیان در این اخبار جدى است؛ ولى نمى‏توان اصل موضوع آن را انکار کرد.

۴- طلوع خورشید از مغرب، نشانه ظهور مهدى( ع) نیست و به نظر مى‏رسد این موضوع از نشانه‏هاى قیامت است.

۵- دو عنوان خراسانى و حسنى، کمترین اخبار را به خود اختصاص داده و اثبات علمى نشانه بودن آن دو دشوار است.

ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

نه + شش =