• 0
  • ۰
  • 18

میراث مکتوب شیعه از سه قرن نخستین هجری

میراث مکتوب شیعه از سه قرن نخستین هجری، اثر سید حسین مدرسى طباطبایى است که توسط سید على قرایى و رسول جعفریان به فارسى روان برگردانده شده است. این کتاب براى محققان حوزه کتاب‌شناسى، تاریخ تشیع و مباحث فرقه‌اى مفید خواهد بود.
محتویات
کتاب، مشتمل بر مقدمه مؤلف، مترجمان و سه فصل است که برحسب نام مؤلفان ترتیب یافته است؛ جز آنکه دو فصل اول بر اساس تاریخ وفات (قطعى یا تقریبى) مؤلفان است، اما ترتیب اسامى در فصل سوم بر اساس الفباى فرنگى است که به همان صورت حفظ شده و در پایان کتاب یک فهرست الفبایى بر اساس الفباى فارسى ارائه شده است
سبک و شیوه ارائه مطالب در کتاب چنین است که ابتدا شرح حال مختصرى از نویسنده کتاب و منابع شرح حال او را به دست داده است و…، سپس آثار نویسنده با توجه به کتاب‌هاى فهرست، از جمله رجال نجاشى و فهرست طوسى و منابع دیگر نام برده مى‌شود و ذیل آن، موارد برجاى‌مانده از آن کتاب در متون دیگر پیگیرى و تلاش شده، با گردآورى منقولات باقى‌مانده از آن اثر در منابع بعدى، کتاب بازسازى شود. در مورد کتاب‌هایى نیز که تا عصر حاضر باقى مانده‌اند، مشخص کرده که چه حجمى از تألیف اصلى را در بر دارد یا چه مواردى بر آن افزوده شده است
گزارش محتوا
این کتاب، تلاشى است براى بازشناسى آثار مکتوب قرن‌هاى نخستین اسلامى که بیشترِ آن‌ها اینک از دست رفته، اما بخش‌هایى از آن‌ها را مى‌توان در کتاب‌هاى باقى‌مانده به دست آورد. این نوشته برخلاف کتاب سزگین، «تاریخ التراث العربی» که تنها از کتاب‌ها نام مى‌برد، تلاش دارد با گردآورى منقولات مؤلفان از منابع مکتوب متأخر، بازسازى کتاب آن‌ها را بر اساس مستحکم‌ترى استوار سازد. هدف این نوشته، شناخت و دستیابى به میراث مکتوب شیعه امامیه طى سه قرن نخست هجرى است. نویسنده، این بررسى را به‌عنوان متمم کتاب «تاریخ التراث العربی» فؤاد سزگین که با عنوان تاریخ نگارش‌هاى عربى به فارسى درآمده، انجام داده است.
میراث مکتوب شیعه در سه فصل کلى تنظیم شده است:
امام على(ع) و نزدیکانش: در این فصل، تاریخ تشیع و مکتوبات شیعیان در حدود نیم قرن اول هجرى مورد بحث و بررسى قرار گرفته و مکتوبات آنان که بیشتر در قالب دفتر و جزوه‌هایى حدیثى بوده، پیگیرى شده است.
تشیع کوفى در دوران اموى: نویسنده در این فصل، از جریان رو به رشد تشیع، به‌ویژه تشیع کوفى، تحلیلى مختصر ارائه کرده و جریان‌ها و گرایش‌ها و شاخه‌هاى تشیع کوفى را مى‌کاود و در ادامه، لیست مؤلفان شیعى و کتاب‌هایشان را ارائه کرده است.
دوران سرکوب شیعه: این فصل، به بررسى آثار شیعه میان سال‌هاى ۱۳۶ – ۱۹۸ق، که حدوداً دوره اول عباسیان است، اختصاص دارد. تشیع امامى در این مرحله، از نظر داخلى، درون خود شاهد اختلاف‌ها و انشعاب‌هایى بود. سرکوب دولتى و انشعاب داخلى، مشخصه عمده جامعه امامى در این دوره است که تا آخرین سال‌هاى قرن دوم ادامه داشت. بنابراین، نویسنده در این دفتر که دفتر اول است موفق نشده تا آثار و نوشته‌هاى شیعیان را در سه قرن نخستین به‌صورت کامل بررسى کند
نویسنده در موضوعى که دست به قلم برده کاملاً تواناست و بر منابع و مصادر موضوع، احاطه کاملى دارد و هرچند از نرم‌افزارهاى کامپیوترى به دلیل آماده نبودن این برنامه‌ها در زمان فیش‌بردارى، استفاده نکرده، اما تتبع بسیارى براى یافتن موارد باقى‌مانده از یک نویسنده انجام داده و در این راه، موفق بوده است. نویسنده از کتاب‌ها و نوشته‌ها، به‌ویژه از نوشته‌هاى مستشرقان و آخرین تحقیقات آن‌ها که با این پژوهش، مرتبط است اطلاع داشته و از آن‌ها بهره برده است. ارجاعات فراوان، از جمله ویژگى‌هایى است که به اتقان کتاب و برداشت‌هاى نویسنده کمک کرده است
نگاه انتقادى وى به گزارش‌ها، از جمله امتیازهاى مهم دیگر کتاب بشمار مى‌آید که در موارد قابل توجهى دیده مى‌شود. افزون بر این، موردپژوهى و گردآورى و بازسازى کتاب‌هاى مفقود نویسندگان شیعى به‌عنوان طرحى کلان، ابتکارى است که در این کتاب به انجام رسیده و از درون آن مى‌توان مجلدهاى بسیارى را به صورت بازسازى و جمع‌آورى تهیه کرد.
در ترجمه فارسى، تلاش شده است تا متن آن در تمامى بخش‌ها منطبق با متن اصلى باشد و مؤلف بر ترجمه نظارت داشته است. همچنین مسئولیت محتوایى آن، شامل اطلاعات و تحلیل‌ها همه بر عهده مؤلف بوده است
وضعیت کتاب
فهرست مطالب در ابتداى کتاب ذکر شده و در پایان کتاب نیز سه فهرست منابع و مآخذ، فهرست راهنما و فهرست نام نویسندگان آمده است. فهرست راهنماى کتاب بر اساس شماره صفحه‌هاى متن لاتین است که در متن کتاب، میان کروشه و با اعداد لاتینى درج شده است. بنابراین، باید براى یافتن شماره صفحاتى که برابر نام‌ها و مفاهیم و اسامى کتاب‌ها در فهرست راهنما آمده، به شماره صفحه‌هاى لاتین قیدشده در متن مراجعه کرد. این کار براى رعایت دقت بیشتر در استخراج فهرست راهنما بر اساس همان‌چه مؤلف محترم در متن انگلیسى آورده، انجام گرفته است. به‌علاوه، با درج شماره صفحات متن لاتین در داخل متن ترجمه‌شده، ارجاع به متن انگلیسى و فارسى کتاب، هم‌زمان ممکن خواهد بود.


ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

18 − هشت =