• 0
  • ۰
  • 28

کارکردهای اجتماعی هیئت‌های مذهبی

کارکردهای اجتماعی هیئت‌های مذهبی

هیئت‌های مذهبی ضمن اقامۀ عزا و بزرگداشت مناسبت‌های اسلامی در دیگر شئون اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، انسانی وغیره که در شرع مقدس اسلام و احادیث معصومین -ع – آمده است، واردشده و نسبت به اجرای آن با جدیت فراوان می‌کوشند.


هیئت‌های مذهبی از قدیمی‌ترین نهادهای مردمی و اجتماعی هستند که حول محور حب اهل‌بیت عصمت و طهارت و تعظیم شعائر دینی به‌خصوص بزرگداشت ایام شهادت سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین -ع – فعالیت می‌نمایند.

در یک نگاه بسیار کلی و گذرا بر تاریخچه عزاداری برای امام حسین می‌توان گفت این مراسم بلافاصله پس از واقعه عاشورا و از طریق بازماندگان آن حماسه (چه آن‌هایی که مقدر نبود شهید شوند، چه آن‌هایی که از قافله عقب ماندند و چه آن‌هایی که در آن زمان قصد حضور نداشته، اما بعداً پشیمان شدند) به‌صورت های مختلف برگزارشده است.

این سوگواری‌ها پس از حماسۀ عاشورا و هنگام ورود اهل‌بیت به شهر کوفه و افشاگری‌های اهل‌بیت، آغاز گردید و بعد از آن با حضور توّابین و عملکرد آن‌ها، رنگ و بوی دیگری یافت و در ادامه به اهتمام خاندان عصمت و طهارت -ع -، دوستداران اهل‌بیت و شیعیان، متفکرین و اندیشمندان و بزرگان دین ادامه یافت.

اگرچه اصلی‌ترین رسالت هیئت‌های مذهبی اقامه عزاداری و سوگواری و ذکر مصیبت در شهادت حضرت سیدالشهدا و احیاء فرهنگ پرشور و شعور و بالندۀ عاشورا و تعظیم شعائر مذهبی و دینی است، اما آنچه کمتر مورد توجه قرارگرفته، نقش اجتماعی هیئت‌های مذهبی در جامعه و کارکرد آن‌ها در برقراری تعاملات در سطوح مختلف مردم است.

فرهنگ عاشورا و مکتب حسین -ع – برای ابعاد گوناگون زندگی بشر و متفکرین، خاصه شیعیان، درس‌آموز بوده است.

به عنوان نمونه؛ ماهاتما گاندی، رهبر بزرگ هند می‌گوید: من زندگی امام حسین، آن شهید بزرگ اسلام را به‌دقت خواندم و توجه کافی به واقعه کربلا نمودم و بر من روشن‌شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، باید از امام حسین پیروی کند.

موسیو باربین، اندیشمند آلمانی می‌گوید: تا به امروز تاریخ بشریت نظیر چنین شخص مآل‌اندیش و فداکاری به خود ندیده و نخواهد دید. هنوز اسرای حسین -ع – نزد یزید نرسیده بودند که علم خونخواهی حسین برافراشته شد و نهضت عظیمی علیه یزید آغاز گردید.

به جرأت می‌توان گفت، قسمتی از فرهنگ شخصی هر شیعه و بخش اعظم فرهنگ و تمدن اسلامی شیعی، نشأت‌گرفته و متأثر از فرهنگ عاشورا است.

در این راستا و با توجه به شعائر و اهداف عالی و بلند حاکم بر حرکت حسین بن علی -ع – و فرهنگ عاشورا، هیئت‌های مذهبی نیز ضمن اقامۀ عزا بزرگداشت مناسبت‌های اسلامی در دیگر شئون اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، انسانی و… که در شرع مقدس اسلام و احادیث معصومین -ع –  آمده است، واردشده و نسبت به اجرای آن با جدیت فراوان می‌کوشند.

هویت بخشی و الگوسازی

یکی از کارکردهای بسیار مؤثر هیئت‌های مذهبی، الگوسازی، مبتنی بر دین‌باوری و رعایت هنجارها، ارزش‌ها و اخلاقیات است.

افراد با حضور در دسته جات، تکایا و حسینیه‌ها و استماع احادیث و درس‌های اخلاقی و گوش دادن به آیات الهی و اشعار مداحان در مدح و ثنای اهل‌بیت به‌صورت علمی و کاربردی (تعلیم و تربیت)، راه به فرهنگی می‌برند که مبنای آن رعایت معنویات، اخلاقیات، اصول و مبانی انسانی، خودشناسی و خداشناسی است.

این کارکرد، انسان را برای رسیدن به یک هویت مذهبی و حیات دینی کمک می‌کند.

تعالی جویی و فضیلت طلبی

یکی دیگر از کارکردهای هیئت‌های مذهبی مساعدت، بسترسازی و کمک به انسان‌ها برای تعالی جویی و فضیلت طلبی است. در این نهاد مذهبی که ملاک تفوق و برتری، صرفاً عشق و علاقه به اهل‌بیت -ع –  و رعایت شرع مقدس اسلام و دستورات الهی است، افراد در کنار هم جمع شده، با فعالیت‌های خداپسندانه تلاش می‌کنند تا مسیر تعالی را بپیمایند.

کنترل غیر مستقیم انسان‌ها

از دیگر کارکردهای اجتماعی مؤثر هیئت‌های مذهبی و دیگر نهادهای دینی، کنترل غیر مستقیم جامعه و افزایش حال و هوای معنوی است. در بررسی‌های به عمل آمده در ایام و مناسبت‌های اسلامی، به‌خصوص در ماه‌های محرم، صفر، رمضان، انسان‌ها کمتر دچار وسوسه هوای نفس می‌شوند.

حتی بزه‌کاران و مجرمین نیز بعضاً در این ایام از فعالیت‌های غیراخلاقی و انحراف آمیز خود کاسته و به‌سوی معنویات روی می‌آورند.

پر نمودن اوقات فراغت

یکی دیگر از تعاملات هیئت‌های مذهبی، پر نمودن اوقات فراغت افراد، به طور منسجم و نهادینه است. افراد و اعضایی که فصول اشتراک دیگر اجتماعی، قومی، فکری و… دارند، غیر از ایام خاص مذهبی و تبلیغی و مناسبت‌های اسلامی چون ماه‌های محرم، صفر و رمضان، در دیگر ایام سال نیز به‌صورت گروه‌های کوچک‌تر گرد هم جمع شده و نسبت به اجرای برنامه‌های مختلف دینی، چون قرائت قرآن، ادعیه، زیارت‌نامه‌ها، برگزاری رده‌های آموزشی، اخلاق، احکام و علوم دینی و برنامه‌های فرهنگی و دینی اهتمام و اقدام می‌نمایند.

مساعدت، دستگیری و انفاق

هیئت‌های مذهبی در زمینه‌های دیگری چون انجام اعمال انسان دوستانه، انفاق و دستگیری از محرومین، ایجاد صندوق‌های قرض‌الحسنه و اهداء وام‌های بدون بهره و راه‌اندازی سیستم‌های خدمات درمانی رایگان و… فعالیت می‌کنند و واسطۀ ایجاد ارتباط بین افراد خیر و توانمند جامعه با افراد بی‌بضاعت و کم توان می‌شوند.

هیئت‌های مذهبی در جمع‌آوری مساعدت‌های کم و زیاد مردم به عنوان نذر و توزیع آن در قالب‌هایی چون اطعام گستردۀ مردم، به ویژه در مناطق محروم نیز فعالیت چشمگیری داشته که این نیز، تعاملی است مناسب بین هیئت و جامعه.

موارد مطروحه، قسمتی از کارکرد هیئت‌های مذهبی است که کمتر به آن پرداخته‌شده است. ناگفته نماند، آسیب‌ها و آفت‌هایی نیز بعضاً بر پیکرۀ هیئت‌های مذهبی می‌نشیند که اگر راهکار مناسب برای رفع آن‌ها از طریق مسئولین هیئت مذهبی تدبیر نشود، انحرافاتی را به دنبال خواهد داشت.

ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

3 × پنج =