• 0
  • ۰
  • 21

کتاب «موسوعه الأحادیث الفقهیه عند المذاهب الإسلامیه» نقد و بررسی شد

کتاب «موسوعه الأحادیث الفقهیه عند المذاهب الإسلامیه» نقد و بررسی شد

اولین نشست علمی نقد و بررسی کتاب «موسوعه الأحادیث الفقهیه عند المذاهب الإسلامیه» از سوی «شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت» به صورت مجازی برگزار شد.


این نشست با حضور مؤلف کتاب «حجت الاسلام والمسلمین سید محمد کاظم طباطبایی» و دبیری «حجت الاسلام سید محمد حسن حکیم» و با حضور سه نفر از علمای اهل سنت ایران «شیخ عبدالرحیم خطیبی»، «مولوی دکترعبیدالله بادپا» و «ماموستا دکتر طیب مرادی» به عنوان ناقد تشکیل شد.

حجت الاسلام حکیم در ابتدای جلسه گفت: جامعه اسلامی ما در ایران سالهای بسیاری است که همزیستی مشترک و متعالی ایمانی، میان مذاهب اسلامی را به محوریت عشق به قرآن عشق به نبی مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم و عشق به اهل بیت علیهم السلام متحقق کرده و تجربیات شایانی را رقم زده است.

ارتقای این تجربه به حوزه هم اندیشی و همفکری مستقیم اندیشمندان مسلمان از مذاهب مختلف یکی از راه های گسترش و تثبیت این تجربه ایمانی است. امیدوارم این دست تلاش ها جدی تر و با متانت استمرار پیدا کند تا شاهد پیشرفت های عمیق و اثر گذار باشیم.

حکیم ضمن معرفی کتاب موسوعه الأحادیث الفقهیه افزود: این موسوعه هم در هدف و هم در پژوهش و به انجام رسیدن مبتنی بر همفکری وهم اندیشی و بهره گیری از تمامی توان مذاهب اسلامی استوار شده و در تدوین این موسوعه عالمان مسلمان مذاهب اسلامی از ایران و دیگر بلاد اسلامی، در قالب مشاوره علمی، جلسات دانشی و در ضمن مکاتبات علمی، یاری و همکاری داشته اند.

حجت الإسلام و المسلمین سید محمد کاظم طباطبایی، در ابتدا از شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت برای برگزاری این نشست و همچنین از اساتید بزرگواری که قبول زحمت کرده اند قدردانی وساسگزاری نمود.

طباطبایی با اشاره به فضای معاصر و امکانات جدید که زمینه ساز مطالبه گری شفافیت در میان مسلمین و مخاطبان حدیث و سنت را پدید آورده بر لزوم روزآمد کردن منابع حدیث فقهی برای زدودن تصورات و توهمات ناشی از دوری و فاصله میان نگارندگان و مخاطبان مدونات حدیثی فرق و مذاهب اسلامی تأکید کرد.

رئیس پژوهشکده علوم و معارف حدیث افزود: این شفاف سازی بخش زیادی از توطئه دشمنان اسلام در ایجاد شبهات نسبت به حدیث اسلامی و پروژه های ناامید سازی مسلمین از تراث و میراث وحیانی را دفع خواهد نمود و سبب ساز تجدید روحیه و دمیده شدن حیاتی نو و تازه در میان مسلمین خواهد بود.

رئیس دانشکده علوم حدیث دانشگاه قرآن و حدیث در ادامه اشاره کرد: نقش آفرینی گزاره های حدیثی مذاهب اسلامی به عنوان قرینه ای برای درک جامع و تصویری مطابق واقع از حدیث اسلامی ضرورتی است که تا پیش از این موسوعه کمتر قابل بهره برداری بوده و به حمد الله در این موسوعه تمهید شده است.

او افزود: حتی روایات ضعیف هم می تواند در این عرصه نقش آفرین باشد و فقیه را در دست یابی به فهم کامل تری از «سنت» یاری رساند.

مؤلف کتاب «موسوعه الأحادیث الفقهیه» گفت: تبلور و نمایان سازی مشترکات میان مذاهب اسلامی سدی محکم در مقابل هجمه های حرکت های استشراقی علیه حدیث اسلامی است و برای مسلمین بسیار امید بخش است. البته در کنار تأکید بر اشتراکات نباید از نقاط اختلاف نیز غافل ماند. شناخت دقیق نقاط تمایز و ویژگی های هر مذهب نیز از امور مهمی است که در این پژوهش مراعات شده است.

در ادامه این نشست «مولوی دکتر عبید الله بادپا» استاد فقه و حدیث و رئیس بخش «التخصص فی الدعوه والفکر الإسلامی» در دارالعلوم زاهدان به نقد و بررسی کتاب پرداخت.

عبید الله بادپا گفت: کار صورت گرفته کاری عظیم مهم و خدمتی بزرگ است واز الله اخلاص در آن را خواستارم. وی افزود ما در مورد روش و منهج کار نکات مهمی را باید مطرح کنیم و نقدهای جدی نسبت به کار داریم. اما این به معنای بی اهمیتی به کار نیست.

دکتر بادپا گفت: جا داشت که روش بحث با تفصیل بیشتر می آمد تا برخی ابهامات نسبت به روش و منهج مرتفع شود. وی همچنین به دقت در نکات عربی نویسی و ویرایشی متداول در مجامع دانشگاهی اشاره کرد و گفت: شایسته بود منبع نگاری ها در این موسوعه بر اساس الگوهای دانشگاهی رایج تدوین می شد تا به این واسطه شناخت مؤلفان و تفکیک متون مذاهب مختلف آسان تر و سریع تر متحقق شود.

رئیس بخش التخصص فی الدوه والفکر الإسلامی بر این نکته تأکید کرد که اگر مطلبی از امام یک مذهب یا فقیهان آن ها گزارش می شود مسیر علمی صحیح آن انتساب به منابع و کتب فقهی معتبر همان مذهب است. این مطلب در برخی موارد در موسوعه مراعات نشده و گاه نظری مذهبی از کتاب های مذهب دیگر اخذ و نقل شده است.

مولوی بادپا ضمن تقدیر از به کارگیری الفاظ دال بر ادای احترام نسبت به نبی مکرم اسلام و اهل بیت علیهم السلام بر ضرورت به کارگیری این الفاظ در مورد امهات المؤمنین و صحابه تأکید کرد.

عبید الله بادپا با اشاره به اهمیت و جایگاه بحث در اسناد روایات و لزوم اتکای بر روایات صحیح نزد اهل سنت، از نپرداختن به مباحث رجالی و سندی در این موسوعه انتقاد کرد. این استاد فقه و حدیث اهل سنت به عنوان پیشنهاد چینش روایات بر اساس مذاهب و به ترتیب آن را نیز پیشنهاد داد.

پس ارائه مطالب مولوی دکتر عبید الله بادپا، جناب شیخ عبد الرحیم خطیبی امام جمعه منطقه قشم به نقد و بررسی کتاب پرداخت.

شیخ عبد الرحیم خطیبی این کار را ناب و منحصر به فرد دانست و گفت: ما درباره این کتاب هم نقد و هم دفاع داریم. اما چون این جلسه به نقد کتاب اختصاص دارد نقدها را مقدم می کنم.

امام جمعه منطقه قشم گفت: یکی از اشکالات ما به این کار در نقل و گزارش اقوال و آراء ائمه مذاهب است. این مطلب روشن است که اقوال و آراء فقهی ائمه مذاهب نزد اهل سنت حدیث تلقی نمی شود. بلکه این ها نظرات فقهی خاص خود آن هاست. نظرات و اجتهاداتی است که خود مستند به حدیث و سنت است. درست است که اهل هر مذهب اعتنای ویژه به نظرات ائمه خود دارد اما این اعتنا با رویکرد شیعه به ائمه اهل بیت علیهم متفاوت است. اگرچه آمدن آراء صحابه و تابعیان را من می توانم دفاع کنم و برای آن توجیه دارم، اما آمدن اقوال فقهای اربعه را خروج از عنوان می دانم و نسبت به آن توضیح مؤلف محترم را خواستارم.

خطیبی در ادامه به نمود رویکرد شیعی در این پژوهش اشاره نمود و گفت: به نظر می رسد مؤلف در مواردی تلاش دارد که در ساختار و با شیوه نقل متون و عنوان گذاری ها نظر امامیه را القا کند.

او به عنوان نمونه به باب «المسح علی الرجلین» اشاره کرد و پرسید چرا در این باب روایات معارض «مسح» که در کافی و کتب شیعه آمده گزارش نشده است؟

خطیبی ضمن تأکید بر این که عمل نکردن به برخی روایات تابع بحث های فنی فقهی چه در امامیه و چه در مذاهب اهل سنت طبیعی بوده و عملکرد دانشی فقیهان محترم است، نمونه هایی از روایات شیعه را که مخالف «مسح» بود گزارش کرد.

در ادامه این نشست و پس از بیان نکات شیخ عید الرحیم خطیبی امام جمعه منطقه قشم، «ماموستا دکتر طیب مرادی» به نقد و بررسی کتاب پرداخت.

ماموستا مرادی ضمن تأکید بر مطالب اساتید و اشاره به نکته جناب شیخ عبد الرحیم خطیبی که ما به این کار هم نقد داریم و هم دفاع گفت: من هم با تکیه به همان سنت حسنه استاد و اختصاص این جلسه به نقد، نقدها را مقدم می کنم.

دکتر مرادی گفت هدف تألیف موسوعه با التفات به برنامه های الکترونیک موجود و در دسترس بودن امکانات جستجو بر روی برنامه های کامپیوتری و سایت ها برای من روشن نشد.

او افزود: در عناوین به نظر می رسد که اجتهاد صورت گرفته و چینش متون ذیل عناوین تابع تلقی عمومی اهل سنت از گزاره های حدیثی نبوده است.

مرادی مهم ترین اشکال این موسوعه را نپرداختن به جهات رجالی و سندی احادیث دانست.

او بی توجهی به تصحیح و تضعیف گزاره ها در منابع اهل سنت را ناپسند و موجب سوء برداشت دانست و گفت: به نظر می آید که در مورد احادیث امامیه این طور نبوده و به نوعی صحت سنجی و اعتبار روایات امامیه به لحاظ سندی در این پژوهش مراعات شده است.

ماموستا مرادی در ادامه به نمونه هایی از احادیث نقل شده در موسوعه پرداخت که نزد اهل سنت ضعیف تلقی شده و اشکال در اسناد آن ها موجود است.

در پایان این نشست استاد سید محمد کاظم طاطبایی با تشکر از همه اساتید به حدیث از امام صادق علیه السلام اشاره کرد که آن حضرت می فرمایند: «أحبّ اخوانى الیّ من أهدى الیّ عیوبى؛ محبـوبتـرین بـرادرانـم نزد من، کسـى است که عیبهایـم را به من اهدا کنـد».

او ضمن اشاره به این که برخی اشکالات اساتید مانند چرایی نپرداختن به اسناد روایات و تصحیح و تضعیف آن ها در مقدمه کتاب تبیین شده گفت: تفاوت مبانی رجالی و تعدد آراء در مورد حدیث واحد مانع جمع نگاری می شود.

طباطبایی تأکید کرد که مخاطب «موسوعه احادیث فقهیه» افراد عادی و عموم مکلفین نیستند. بلکه مخاطب این موسوعه فقیهان و محدثان متبحر و ذی الفن مانند اساتید حاضر در این نشست هستند که خود توان تفکیک احادیث صحیح از احادیث ضعیف را دارند. چنانکه در ضمن نشست نیز ارائه شد. لذا این امر به مخاطب واگذار شده است. در جمع نگاری نمی توان مطابق یک نظر یا یک مبنا پیشرفت و این مانع از غرض موسوعه در ساخت تصویر جامع از داشته های مذاهب اسلامی در حوزه حدیث فقهی است. و طبیعی است که با این رویکرد برخی احادیث ضعیف هم در پژوهش وارد خواهد شد که خود فقیه و محدث می تواند آن را تشخیص بدهد و در جای مناسب از آن به عنوان مؤید یا شاهد بهره گیری کند.

او با اشاره به نقص های فنی موجود در جلسه که گاه مانع فهم دقیق نکات اساتید می شد و ضمن تقدیر از اهتمام اساتید بزرگوار گفت: از دوستان شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت خواهش می کنم تا اشکالات مطرح شده در این جلسه و بلکه تمامی آنچه را که بیان و ارائه آن در این فرصت کوتاه جلسه نگنجید را به صورت مکتوب در اختیار ما قرار بدهند تا در فرصتی مبسوط مورد پاسخگویی و تبیین قرار گیرد. تا هم اساتید با موسوعه و روش آن آشناتر شوند و هم برخی تصورات ایجاد شده اصلاح شود. و در ضمن این ارتباط دانشی ما نیز در تکمیل این موسوعه از اساتید و نظرات دانشی ایشان استفاده کنیم.

دبیر نشست حجت الاسلام حکیم نیز با تشکر از همه اساتید که با مراعات فرصت محدود نظرات و نکات خود را به صورت خلاصه و دقیق بیان کردند تشکر و سپاسگزاری کرد و این نشست را پیش نشست شایسته و مناسبی برای شکل گیری نشست های تخصصی تر دانست.

او ضمن تشکر و قدردانی از شورای برنامه ریزی مدارس اهل سنت استمرار این نشست ها و ادامه یافتن این نقد و نظرها را خواستار شد.

گفتنی است کتاب «موسوعه الأحادیث الفقهیه عند المذاهب الإسلامیه» پژوهشی جامع در احادیث فقهی است که گروه فقه و حقوق پژوهشکده علوم و معارف حدیث با همکاری شورای برنامه ریزی مدارس اهل سنت در دست انجام دارد.

در تعریف این کتاب آمده: «موسوعه الأحادیث الفقهیه عند المذاهب الإسلامیه»، اهتمام جدی بر جمع آوری حداکثر متون حدیث اسلامی از منابع معتبر تمامی مذاهب اسلامی دارد. طبیعت جامع نگاری اقتضای فراهم آوردن حداکثر متون مرتبط با موضوع را دارد، اما جمع آوری و کنار هم گذاردن هر متنی با هر درجه اعتبار و اهمیت، آفاتی چون تطویل بی مورد را درپی خواهد داشت.

از سوی دیگر اتکای به صحت سنجی سندی و رجالی نیز با توجه به تفاوت در مبانی و رویکردها امری غیر ممکن بوده و در نهایت کاربری جامع حدیثی را به مخاطبان مبنا یا رویکردی خاص محدود می نماید.

بر این پایه با توجه به رویکرد عالمان مسلمان به منابع و رده بندی اعتبار مصادر نزد ایشان و به تبع آن رواج یک منبع حدیثی در مذهب؛ اتکا بر منابع معتبر نزد هر مذهب به عنوان جایگزین اتکای بر صحت سنجی رجالی و سندی، محور گزینش متون و جمع آوری حداکثری احادیث قرار گرفت. ضمنا با توجه به جامعه مخاطب این پژوهش ـ یعنی فقیهان مسلمان ـ و با احترام به مبانی علمی فقهاء، در تمسک به متون و استدلال به حدیث، در این پژوهش از داوری سندی و تحلیل نسبت به متون اجتناب شده است.

از این کتاب که در سی و سومین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی رونمایی شد، تا کنون ۳ مجلد با عنوان کتاب الطهاره به چاپ رسیده است.

ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

5 × 5 =