شيعه شناسی به رشته­ ای اطلاق می ­شود که به مطالعه شيعه به عنوان يک کل واقعی مي­پردازد.

از نحوه شکل­ گيري آن در تاريخ، از کيفيت بسط و گسترش آن در جوامع مختلف، از وضعيت فعلي آن در جغرافيای مسکون، از اصول عقيدتی، آموزه­ها، آئين­ها، معارف، علوم و دانش­های اختصاصي آن بحث مي­ کند.

مطالعات مربوط به شيعه­ شناسي در قالب يک رشته مستقل دانشگاهي بين دو رشته الهيات و علوم اجتماعی، از سال ۱۳۸۰ بطور متمرکز در مرکز مطالعات و تحقيقات شيعه­ شناسي آغاز و اکنون در قالب موسسه­ ای علمی پژوهشی و غيرانتفاعي و مستقل با عنوان موسسه شيعه­ شناسي ادامه کار مي­ دهد.

در زمينه ضرورت مطالعات اين مؤسسه، بايد يادآور شد که علوم و معارف اسلامي شيعي از قبيل حديث، رجال، درايه، تفسير، فقه، اصول  فقه، کلام، فلسفه، عرفان، تاريخ، مذاهب و فرق، و کتاب‌شناسي که در حوزه‌هاي علميه و يا دانشکده‌هاي إلاهيّات کشور درباره‌شان تحقيق و تفحّص صورت مي‌گيرد، يا معرفتي نظري و انتزاعي است، که ارتباطي با واقعيت‌هاي روزمره زندگي شيعيان ندارد، و يا اگر تجربي و واقعي است، مربوط به شيعيان گذشته و جوامع تاريخي است. اين دانش‌ها در هر صورت، به وضعيت جوامع و گروه‌هاي شيعي دنيا کاري ندارد. متأسفانه در شرايط کنوني، اين نقيصه را تنها مستشرقان پرکرده‌اند و در خصوص جوامع اسلامي و اجتماعات شيعي به دقت تحقيق و بررسي مي‌کنند، و هر سال کتاب‌ها و مقاله‌هاي متعددي در زمينه شيعيان ايران، عراق و بحرين و جاهاي ديگر منتشر مي‌کنند. اين تأسف هنگامي بيشتر مي‌شود که ما هم به عنوان محقق و عالم شيعي، به ناچار، به آمار و ارقام و نوشته‌ها و تحقيقات آن ها استناد کرده، ارجاع مي‌دهيم.

اين خلأ، يعني کمبود مطالعات آکادميک در زمينه جوامع و اجتماعات شيعي و بالتبع، فقدان مؤسسه و يا مرکزي که متولّي اين امر باشد، نقيصه‌اي است که ذهن جمعي و حافظه گروهي شيعه به‌شدت از آن متأثر است.

هيئت امناء:

متشکل از آقايان:

دکتر علي اکبر ولايتی (مشاور مقام معظم رهبری در امور بين الملل و رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک)،

حجت­ الاسلام والمسلمين دکتر محمود تقی­ زاده داوری (استاد دانشگاه)،

حجت­ الاسلام والمسلمين وحيد احمدی (نماینده سابق مجلس شورای اسلامی)

انتشارات شیعه شناسی

  • ارائه مستدل، منطقی و معقول عقايد و آموزه های شيعی;
  • شناخت و شناساندن پيشينه و مسير تطور تشيع در ميان اقوام مختلف;
  • مطالعه روش مند گروه ها و جوامع شيعی;
  • آشنايی و ارتباط با مراكز و مؤسسات شيعه شناسی عمده جهان براي يافتن بسترهای مشاركت علمی ـ پژوهشی و نيز نقد و پاسخگويی به اشتباهات احتمالی;
  • تعيين سرفصل هايی مستقل و جديد از مطالعات شيعه شناسی در كنار مطالعات و پژوهش هاي رايج و مرسوم;
  • احياي ميراث فرهنگی گذشته و انديشه های مغفول دانشمندان شيعی;
  • معرفي نقش تاريخی شيعيان در تمدن اسلامی و تحولات سياسي، اجتماعی و فكری جهان اسلام;
  • آسيب شناسی مشكلات و معضلات فكری و اجتماعی جوامع و گروه های شيعی معاصر;
  • آشنايی جامع و گسترده با ابعاد گوناگون مردم شناختی و جامعه شناختی جهان تشيع;
  • تحليل و تبيين امكانات، محدوديت ها، و اوضاع و شرايط اجتماعی شيعيان جهان;
  • پرورش هيأت های علمی متخصص شيعه شناسی و در نتيجه، تأمين كادر لازم براي اجراي پروژه های تحقيقاتی درباره مسايل شيعه;
  • تربيت دانش آموختگاني كه توان تحقيق و تدريس در زمينه مطالعات شيعه شناسي و نيز ارائه مشورت به نهادهاي ديني و حكومتي را متناسب با دنياي جديد داشته باشند.
  • گسترش روحيه مطالعات ميداني در زمينه موضوعات فرهنگي ـ اجتماعي مربوط به شيعه در ميان طلاب و دانشجويان رشته هاي مرتبط.

عواملی که ضرورت مطالعات متمرکز شيعه پژوهی را ايجاب می کنند
  • فقدان اطلاعات دقيق از اوضاع و احوال فرهنگي- اجتماعي جوامع و گروه­هاي شيعي جهان
  • كمبود محسوس كتب و منابع عالمانه، مستدل و منطقي در معرفي شيعيان جهان
  • وجود استعدادهاي قابل رشد فراوان در ميان طلاب داخلي و خارجي كه با مساعدت­هاي فكري اين موسسه قادرند به محققان و مولفان مفيدي در عرصه شيعه­ شناسي تبديل شوند.
  • تاسيس مراكز مستقل مطالعاتي در زمينه اسلام شناسي و شيعه شناسي در كشورهاي آمريكا، انگليس، فلسطين اشغالی، ژاپن و … در يك دو دهه اخير، كه ايجاد مركز قرينه و هم طرازی را در داخل كشور ضروری می ­سازد.
  • گسترش محسوس درس­ها و كرسي­ های اسلام شناسی و شيعه­ شناسی در اغلب دانشگاه­هاي بزرگ دنيا، پس از پيروزی انقلاب اسلامي ايران، كه ضرورت تاسيس چنين موسسه ­اي را تشديد مي­كند.
  • فقدان مركزی علمی- تحقيقاتی در كشور كه به طور متمركز به عرصه مطالعات شيعه­ شناختی پرداخته و مسايل مذكور در بندهاي سابق را پي­گيري و تحقق بخشد.
  اينک مؤسسه شيعه­ شناسی با عنايت خداوند بزرگ تلاش مي­کند تا با همّت جمعي از عالمان آشنای با عرصه­ های کاری فوق­ الذکر، اين نقيصه­ ها را مرتفع سازد.