گراردو نیولی  (Gherardo Gnoli)، متولد ۶ دسامبر ۱۹۳۷ در رم و متوفای ۷ مارس ۲۰۱۲، خاورشناس و تاریخ ادیان‌شناس ایتالیایی بود.

او از سال ۱۹۶۸ تا ۱۹۹۳ استاد کرسی ایران‌شناسی دانشگاه شرق‌شناسی ناپل و سپس ریاست آن را به عهده داشت. او سپس به دانشگاه ساپینزای رم منتقل و از سال ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۸ استاد کرسی «تاریخ دین در ایران و آسیای مرکزی» شد. نیولی همچنین در سال ۱۹۷۹ به ریاست مؤسسه ایتالیایی مطالعات خاورمیانه و خاور دور منصوب گردید. او همچنین ریاست انجمن ایتالیایی تاریخ ادیان از سال ۲۰۰۵ تا زمان فوت خویش به عهده داشت.

حوزه پژوهش‌های وی ادیان و زبان‌های باستانی ایران بود. وی در تأسیس انجمن ایرانشناسی اروپا نقش مهمی داشته‌است. از نیولی هشت کتاب و بیش از دویست مقاله منتشر شده است. وی در سال ۲۰۱۲ میلادی در سن هفتاد و پنج سالگی در گذشت. از مهمترین آثار وی زمان و زادگاه زردشت است که در سال ۱۹۸۰ منتشر و توسط سید منصور سید سجادی به فارسی ترجمه شد. کتاب دیگر وی به زبان انگلیسی تحت عنوان آرمان ایران نیز توسط سید سجادی ترجمه شده‌است. همچنین دو کتاب دیگر نیولی، «زردشت در تاریخ» و «از زردشت تا مانی» نیز به فارسی ترجمه شده‌اند.

نیولی در دهه ۹۰ میلادی ناپل را رها کرد و به دانشگاه رم آمد و در آنجا کرسی استادی در رشته تاریخ ادیان ایرانی و آسیای میانه را بر عهده گرفت. مطالعات نیولی به‌طور عمده بر ایران و تاریخ ادیان مختلف در پیش از اسلام متمرکز بود. یکی از کارهای کلیدی و مهم نیولی مطالعه در خصوص مفهوم یا ایده ایران بود.

کتاب مشهورش به نام «The Idea of Iran. An essay on its origin » به تفصیل به این موضوع می‌پردازد که نام و مفهوم ایران از چه زمان و چگونه شکل گرفت و وارد تاریخ شد. این کتاب با نام «آرمان ایران: جستاری در خاستگاه نام ایران» نیز توسط سید منصور سیدسجادی به فارسی ترجمه شده‌است.

از جمله آثار مهم او در حوزه ایرانشناسی عبارتند از:

  • Le iscrizioni giudeo-persiane del Ġūr (Afghanistan) (1964)
  • Inventario delle iscrizioni sudarabiche, t. 2: Shaqab al-Manaṣṣa (1993)
  • Zoroaster’s Time and Homeland (1980; ed. persiana Teheran 2003)
  • De Zoroastre à Mani: Quatre leçons au Collège de France (1985)
  • Zoroaster in History (2000)
  • The Idea of Iran. An essay on its origin (1989)
  • Iran als religiöser Begriff im Mazdaismus (1993)
  • Il Manicheismo, 2 , 2003-2006.

آثار زیر از گراردو نیولی تاکنون به زبان فارسی ترجمه شده‌اند:

  • از زردشت تا مانی، ترجمۀ آرزو رسولی (طالقانی)، تهران: ماهی‏، ۱۳۹۰.
  • پژوهش‌های تاریخی دربارۀ سیستان باستان، ت‍رج‍م‍ۀ م‍ن‍ص‍ور س‍ی‍دس‍ج‍ادی‌، ت‍ه‍ران‌: ماهی، ۱۳۸۷؛ نشر موازی: پیشین‌پژوه، ‏۱۳۹۵.
  • زردشت در تاریخ، ترجمۀ مهدیه چراغیان، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه‏، ۱۳۹۳؛ انتشارات ماهی‏، ‏۱۳۹۵.
  • زم‍ان‌ و زادگ‍اه‌ زرت‍ش‍ت‌: پ‍ژوه‍ش‍ی‌ درب‍ارۀ م‍زدای‍ی‌گ‍ری‌، ت‍رج‍م‍ۀ م‍ن‍ص‍ور س‍ی‍دس‍ج‍ادی‌، ت‍ه‍ران‌: آگ‍ه‏، ۱۳۸۷؛ آگ‍اه‌‏، ۱۳۸۱.
  • آرمان ایران: جستاری در خاستگاه نام ایران، ترجمۀ منصور سیدسجادی، تهران: پیشین‌پژوه، ۱۳۸۷.

برخی از مقالات وی نیز عبارتند از:

  • مقالاتی چند دربارۀ اوستا، مقالاتی از ژان کلنز، گراردو نیولی، کارل هوفمان، مری بویس، ترجمۀ سیدسعیدرضا منتظری و مجید طامه، قم: نشر ادیان‏، ۱۳۹۴.
  • هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی‏، احمد اشرف و دو مقاله از گراردو نیولی و شاپور شهبازی‏، ترجمه و تدوین حمید احمدی، تهران: نشر نی، ۱۳۹۵.
  • ده گفتار دربارۀ زبان خوارزمی، آثاری از والتربرونو هنینگ، دیویدنیل‌ مکنزی، هلموت هومباخ، گراردو نیولی، ترجمۀ یدالله منصوری، تهران: طهوری، ‏۱۳۸۷.