• 0
  • 0
  • 8

تاریخ تشیع در لبنان ، سوریه و جزیره قرون وسطایی

این کتاب ترجمه کتاب فرانسوی Recherches historique medievales sur les Shiites duLiban,de Syrie et de la Djazira به قلم محمد حماده و همچنین ترجمه شیح محمود الزین و بررسی و ارزیابی شیخ دکترجعفر المهاجر است که توسط موسسه نشریاتی بها الدین العاملی ((009618377756) منتشر شده است.
نگارنده در توصیف این اثر آورده است: در سال 1974 پروفسور نقولا زیاده در تماسی بنده را از وجود کتاب ارزشمندی به زبان فرانسوی به عنوان تاریخ شیعیان خبر دار کرد و در این اولین ملاقات دکتر زیاده این کتاب را به من هدیه داد و در امر ترجمه نیز هماهنگی های لازم به صورت مستمر با وی ادامه یافت.
اهمیت این کتاب این است که اولین پژوهشی است که برای رهایی تاریخ شیعیان از افسانه های تاریحی انجام شده است ، که در قالب قهرمانان ساختگی به ما ارائه می شود ، که یک حرکت تاریخی بسیار بزرگتر از آنها (اسطوره سازی ها) را توضیح می دهند. از این رو ، این کتاب پس از چهل سال از نگارش آن ، هنوز جدید است. این شدیدترین آزمونی است که هر کتابی می تواند انجام دهد. ایده اساسی که راهنمای کار نویسنده است ، ایجاد ارتباط بین جمعیتی منطقه کار وی (لبنان ، سوریه و جزیره) با ظهور تشیع در آنجا است.
کار و کوشش نویسنده در این کتاب موفق ارزیابی می شود علی رغم این که به یک نکته روش شناختی منطقی قبلی توجه نکرده و آن عبارت است از رابطه بین جنبش جمعیت و ساختار جمعیتی است اگرچه او ممکن است به نشانه های سریع رابطه بین مهاجرت های گسترده اسلامی ، به ویژه به سواحل شام و جمعیت شام اشاره کرده باشد.
و همین توضیح رابطه فرضی یک نکته بسیار ضروری بود که منجر به نگارش کتاب (تأسیس تاریخ شیعیان در لبنان و سوریه) شده است ، در غیر این صورت ما باید بپذیریم که تشیع و آن دسته از گروه هایی که پرچم آن را حمل می کنند ، در منطقه اصیل و بومی هستند و تحرکات جمعیتی که به آن وارد شدند، آن را به همراه نداشته است
در این کتاب نیز مانند سایر کتب، ایده های مفصلی وجود دارد که می توان درباره آنها بحث کرد. به عنوان مثال ، توضیح ضعف حضور شیعیان در کتابخانه تاریخی اسلامی با رفتار شیعیان در مسیر خداپسندانه از این امور است. این مساله مانند انگشتی است که می خواهد کوهی را در پشت خود پنهان کند. کما اینکه نویسنده از ذهنیت مورخان اقتدارگرا ، که چشم خود را به امور نمازگزاران معطوف کرده اند خیلی رنج نبرد و بدین ترتیب آنها از هرچه مربوط به تاریخ بشر است غافل می شوند. و البته تاریخ شیعیان. این علاوه بر نمونه های دیگری است که ما در برخی از آنچه در مورد چهارچوب کتاب اظهار نظر کرده ایم.
علی رغم همه اینها ، این کتاب بسیار متمایز ، و در نوع خودش بی نظیر است. امیدوار می رود همان مزیت و اهمیتی که نگارنده کسب کرده به مخاطبان نیز منتقل شود.
مقدمه این پایان نامه ، “تحقیق تاریخی درباره شیعیان در لبنان ، سوریه و جزیره در قرون وسطی” تلاشی است برای روشن ساختن تاریخ شیعیان در قرون وسطی است است. چند سال پیش نی تحقیق دیگری در مورد تاریخ تحصیل شیعیان در جبل عامل (جنوب لبنان) در دوران عثمانی انجام شد و بنظر می رسد که کار فعلی در همان مسیر اول پیش می رود.
دلایل زیادی وجود دارد تا موضوع این پایان نامه از جمله توصیه های استاد “کلود کاهن” که متوجه عدم وجود مطالعات تاریخی درباره منطقه در قرون وسطی شده است این عنوان باشد خصوصاً در موضوع تشیع در لبنان و فلسطین غیبت و خلاء آن بیشتر احساس می شود زیرا شیعیان با وجود تلاش های بیشمار برای پیوستن تاریخ خود با تلاش های زیاد به تاریخ عراق و ایران ، همیشه در تاریخ منطقه ، به ویژه در تاریخ لبنان ، تا روزگار کنونی درگیر بوده اند.
علاوه بر این ، شیعیان در زندگی فعلی و آینده لبنان مهم هستند ، زیرا آنها حداقل دو پنجم کل جمعیت این کشور را تشکیل می دهند. مسئله شیعه حتی اگر دارای ابعاد مذهبی باشد ، دارای قوانین اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز می باشد ، بنابراین اکنون در چارچوب حضور رسمی در داخل مرجعیت و بهبود اوضاع اقتصادی و اجتماعی در داخل کشور ارائه می شود ، زیرا این وضعیت به شدت با مذهب و حتی فرقه ارتباط دارد. سرانجام و در طول سالهای زیادی این مسئله در سوریه در سطح نصیری ها مطرح شده است. همه اینها بدون شک از تاریخ شیعیان در قرون وسطی ناشی می شود. با این حال ، دستیابی به این کار با چندین مشکل روبرو شده است که برخی از آنها عبارتند از: آتش سوزی کتابخانه ها:

مورخ و کسی که با تاریخ سر و کله دارد در مطالعات خود ملاحظه می کند که چهار قرن و 500 سال تاریکی و بی اعتمادی از فتح اعراب تا رسیدن صلیبی ها امتداد داشته و حاکم است و این امر تا حدی ناشی از سه حادثه مهم در تاریخ شیعیان در منطقه سوریه و لبنان است که منجر به از بین رفتن کتابخانه های شیعیان شده است.
اولین کتابخانه کتاب حلب (10 هزار کتاب) است که پس از سال 460 ه.ق / 1068 م به آتش کشیده شد و مورد دوم کتابخانه طرابلس (100000 کتاب) است که در سال 502 ق / 1109 م نیز به آتش کشیده شد و سومین كتابخانه جبل عامل است كه احمد پاشا الجزار پس از نبرد یارون 1195 ق / 1780 م تمام كتابهای شیعه را در كوره های آتش سوزاند این خسارت ها در نتیجه اسناد غیرکافی و ضعیف و پراکنده بوده است.
بر مبنای نظریه تقیه شیعه هر فرد شیعی می تواند هویت خود را کتمان کند و احساسات عاطفی خود را بروز ندهد تا از آزار و اذیت دشمنان خلاصی یابد بنابراین یکی از نتایج این نظریه سکوت اکثر مورخان مسلمان قرون وسطایی علی رغم شیعه بودن اکثر آنها است که سبب تمرکز زندگی فرهنگی در آن دوران بر علوم دینی و غفلت از تاریخ شده است.
مرزهای کوچک منطقه و در عین حال حاصلخیزی آن دلیل حوادث پیچیده ای است که تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد. در تحقیق در مورد ریشه های تشیع یمنی اشکالاتی وجود دارد. به همین دلیل است که تعیین هویت همه شخصیت های کتاب “بحارالانوار” مجلسی غیرممکن است. همچنین یک شکاف دیگر در سطح تحقیقات در عدم کافی بودن معیارهای طبقه بندی شده و به موقع نهفته است.
مشکل در دستیابی به اسناد ارائه شده توسط کتابخانه مراکز زبانهای شرقی، که مخزن و سرویس اصلی برای بازیابی کارهای لازم برای درک دوران کنونی است. برای بیرون آمدن از این وضعیت باید بر روی ماهیت و نقاط مثبت خود تمرکز کنیم و مروری کوتاه بر راهی که منجر به آن شده است ، انجام دهیم.
این کتاب را به دو قسمت اصلی تقسیم شده است. بخش اول شامل سه فصل است: بخش اول تا حدودی کلی است و با تشیع سروکار دارد که در رابطه با معنا و مفهوم واژه تولد و اشاعه شیعه و در قالب یک مطالعه قبیله ای است در حالی که دو بخش دیگر به موضوع انتقال سوریه از مسیحیت به مذهب رسمی سنی می پردازد.
این محور را می توان آمادگی تحول سوریه برای مرحله آینده دانست ، حتی اگر شخصیت کلی آن هرگز شیعه نباشد. با این وجود ، سعی شده برخی از بسترسازی های آشکارتر در دوران خلافت راشدین و اموی، مانند سفر ابوذر غفاری به شام و غیره را بررسی و بیان شود.
اما فصل سوم کتاب که مربوط به سوریه عهدعباسی است یکی از بخش های مهم این کتاب است در این دوران تغییر شکل آشکار سوریه ، در سطح قیام های سیاسی است و قبیله گرایی یا در سطح جریان های ضد عباسی که تشیع نیز بخشی از آن بود هم دیده می شود.
بنابراین ما شاهد مهاجرت شیعیان به سمت سوریه و مناطق دیگر با اسماعیلیان و شیعیان اثنی عشری هستیم. بنابراین دوره بعدی دوره حمدانیان و سپس فاطمیان خواهد بود.
سوریه شیعی امکان دسترسی به تبدیل قبلی را فراهم می کند. در سوریه شیعه ، با دو محور روبرو شده ایم حمدانیان در جزیره و شمال سوریه ساکن شدند که علی رغم تعدیل و اعمال یک سیاست ناپایدار ، نمی توانست پنهان بماند. بنابراین در این کتاب بر تشیع حاکمان و مردم تمرکز شده است، و این نکته ای است که در قسمت دوم کتاب به آن پرداخته شده زیرا اگر حاکمان سعی می کردند خود را تغییراتی در بغداد به وجود آمده بود حفظ کنند، مردم (به ویژه طبقات مردمی که چیزی برای از دست دادن ندارند) تشیع را از این طریق درک نمی کردند.
بخش دوم کتاب به سه قسمت تقسیم شده است: قسمتهای اول و سوم مربوط به تشیع در جنوب سوریه (فلسطین) و مرکز (دمشق و لبنان) است. در این بخش، بیشتر اطلاعات مربوط به تشیع ، درباره موفقیت ها و شکست های آن ، در دمشق و همچنین در شهرهای مختلف لبنان ، به ویژه شهرهای جنوب مورد بررسی قرار گرفته است
با مطالعه سیاست بني الجرّاح و بنی عمار در سوریه می توان به نکات و مساله های تاریخی مهمی در توسعه و رشد و نمو تشیع در این سرزمین رسید.
قسمت دوم این محور به تشیع در شمال سوریه و جزیره مربوط می شود ، دورانی که تاریخچه سه امارت: مروانیه ، اوقالیه و مرداسیه را شامل می شود و جایی است که تشیع در این حکومت ها و موضوعات آن به طور جداگانه مورد مطالعه قرار گرفته است به این ترتیب ما می توانیم سوریه شیعه جدید را عمدتا اثنی عشری بدانیم که علی رغم اشغال آن توسط فاطمیان در جنوب ، سلجوقیان در شرق و صلیبی ها در شمال ، همچنان شخصیت فرقه ای خود را تا زمان آزادی از اشغال صلیبی حفظ کرده است.


ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

سه + شانزده =