• 0
  • 0
  • 76

محورهای مطالاعات شیعی در آثار مستشرقان

محورهای مطالاعات شیعی در آثار مستشرقان

دومین نشست از سلسله نشست‌های «تشیع و مستشرقان» با عنوان «محورهای مطالاعات شیعی در آثار مستشرقان» از سوی دانشکده شیعه‌شناسی برگزار شد.


در دومین نشست از سلسله نشست‌های «تشیع و مستشرقان» با عنوان «محورهای مطالاعات شیعی در آثار مستشرقان»، حجت‌الاسلام والمسلمین سید قاسم رزاقی موسوی به ایراد سخنرانی پرداخت.

گفتنی است این نشست روز دوشنبه ششم اردیبهشت‌ماه 1400 ساعت 22 به صورت مجازی برگزار شد.

خلاصه سخنان حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید قاسم رزاقی به شرح زیر است:

مقدمه: شیعه پژوهی در غرب

مطالعات علمی شیعه‌پژوهان غربی درباره تشیع، دیرزمانی نیست که آغاز شده و با فراز و نشیب‌هایی همراه است. اگرچه تعیین زمان دقیق آغاز شیعه‌پژوهی دشوار است اما می­توان بر اساس اطلاعات موجود، شیعه­پژوهی در غرب، مراحل چندی را شامل می­شود:

الف. مرحله شناخت اولیه

در دوره جنگ‌های صلیبی که اولین مواجهه مسیحیان با شیعیان در منطقه شمال آفریقا با شیعیان فاطمی مصر بود. البته به نظر اتان کلبرگ آغاز مطالعات شیعی در غرب را می­توان، آثار «ویلیام» اسقف اعظم صور دانست. او با تشیع فاطمی آشنا بود و هیچ شناختی از تشیع دوازده امامی نداشت. سپس ژاک درویتری، اسقف منطقه اکر، ریکولدو دامونت کروس، نویسنده صلیبی، اطلاعات بیشتری درباره شیعه ارائه می­دهند.

ب. مرحله سفرنامه‌نویسی

با تأسیس سلسله صفویه اوضاع رو به تغییر و تحول نهاد و ارتباطات بیشتر تجاری و وفرهنگی با غربیان حاصل شد. در این دوره تحولی در آشنایی با تشیع صورت گرفت و افرادی به عنوان سفیر سیاسی، دینی، بازرگانی و .. در قلمرو دولت صفوی حضور پررنگ داشتند و سفرنامه های متعددی درباره ایران و وضعیت مردم آن، که اینک بیشتر شیعه بودند، آیین ها و شعائر مذهبی شیعه، مراسم مذهبی و…به نگارش درآمد که بخش­هائی از این سفرنامه ها درباره شیعه می‌باشد. مطالعه درباره امام زادگان، آداب زیارت شیعیان، عالمان شیعی و… از نشانه­های آشنائی تفصیلی غربیان با شیعیان است که به همین مسئله اقامت طولانی مدت آنان و مواجه­ی مستقیم با شیعیان در ایران برمی­گردد.

ج. مرحله مطالعات علمی

مطالعات دانشگاهی در زمینه شیعه شناسی در اروپا با تأسیس کرسی زبان عربی در دانشگاه آکسفورد(انگلیس) و لیدن(هلند) در نیمه اول قرن هفدهم آغاز گردید. این مطالعات به صورت پراکنده در قرن بعد نیز ادامه یافت، ولی هنگامی به اوج خود رسید که منافع کشورهای استعماری غرب در خاورمیانه و سرزمین­های اسلامی شناخت هرچه دقیق­تر این جوامع را ایجاب نمود. از این رو مطالعات روشمند و مستمری در زمینه اسلام و مذاهب اسلامی از قرن بیستم آغاز شد و رویکرد خاورشناسان که تا قبل از این بیشتر غیر علمی(تبشیری و یا استعماری و سیاسی) بود به رویکرد علمی و بهره مندی از منابع شیعی برای دریافت حقیقت، تغییر یافت. این مرحله با کارهای ایگناز گلدزیهر یهودی(1921-1850م) اهل مجارستان،آغاز شده و با تحقیقات بعدی لوئی ماسینیون و هانری کربن در سوربن فرانسه و ردولف اشتروتمان و دونالدسن در آلمان ادامه یافت وبعد از انقلاب اسلامی ایران توجه به شیعه دوازده امامی رشد یافت.

اولین نشست بین‌المللی «شیعه دوازده امامی» در ماه می 1968 در استراسبورگ برگزار شد و مطالبی درباره شیعه در معنای عام و یا شیعه دوازده امامی ارائه گردید. هرچند رویکردهای قبلی غرب نسبت به شیعه و موضوعات مرتبط با آن برخی نتایج غیرواقع بینانه را موجب شده است اما در مطالعات جدید شیعه شناسی دانشوران خاورمیانه (نه لزوما شیعه) مشارکت وسیعی دارند. برونر می نویسد قبل از کنگره استراسبورگ قرار بود مهم ترین انجمن شیعه‌شناسی به ریاست امام موسی صدر در لبنان مستقر شود که با مفقود شدن وی این امر محقق نشد اما روش این رهبر دینی و سیاسی می تواند یک تجدید حیات سیاسی در اسلام شیعی تلقی شود که به وسیله علما و روشنفکران شیعه از پایان دهه 1960 تاکنون هدایت شده است. امروزه پس از انقلاب اسلامی ایران و به دنبال تأثیرگذاری آن در منطقه و جهان، شاهد تحولی چشمگیر در این مطالعات بوده و ابعاد مختلف تشیع مورد بررسی مستشرقان قرار گرفته است.

اهمیت و ضرورت بررسی مطالعات شیعه پژوهان

  • شناخت نقاط مثبت و منفی و روش­شناسی پژوهش مستشرقان در مطالعات اسلامی وشیعی
  • مرجعیت علمی مستشرقان و نقش آثار آنان در معرفی شیعه در مراکز علمی غرب
  • بهره مندی از دستاوردهای علمی غربیان و ایجاد زمینه نقد آثار آنان

مهمترین محورهای مطالعات مستشرقان درباره تشیع

  1. اندیشه‌کلامی و حدیثی شیعه
  2. پبررسى تاریخى تشیع
  3. اندیشه سیاسی شیعه
  4. محور مسائل اجتماعی فرهنگی
  5. محور مسائل حقوقی و فقهی
  6. امامان شیعه و اهل بیت علیهم السلام‌
  7. عاشورا پژوهی و کربلا
  8. غدیر خم
  9. سقیفه

مهدویت (در نگاه خاورشناسان ناهمگرا و همگرا)

ثبت دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

5 + دوازده =